12 Gravensteen

De graaf van Holland had in de middeleeuwen een ‘hof’ in Leiden. Op dat terrein werd aan het eind van de 12e eeuw een vierkante toren gebouwd: het Gravensteen. Misschien diende die oorspronkelijk als vluchttoren. In de 15e eeuw werd het de stedelijke gevangenis. Het Gravensteen is sindsdien uitgebreid tot een heel complex. Verdachten werden hier vastgezet in afwachting van hun proces. Veroordeelden konden worden verbannen, een boete of afranseling krijgen, of de doodstraf. Langdurige opsluiting kwam weinig voor. Pas sinds de 17e eeuw kregen mensen op grote schaal gevangenisstraf. Dat gebeurde in een tuchthuis, waar zwaar werk moest worden verricht. Op het achterplein, het huidige Gerecht, werden tot in de 19e eeuw doodstraffen voltrokken. Vanaf hier is het oudste deel herkenbaar als een blokvormige toren, met een 15e-eeuwse zeshoekige toren als trappenhuis. De rechters woonden de terechtstellingen bij vanuit de galerij op de voorgrond. Links staat het 17e-eeuwse tuchthuis, dat bestond uit een spinhuis voor vrouwen en een rasphuis voor mannen. Rechts bevindt zich een uitbreiding uit de 17e eeuw met de vierschaar (rechtbank) en de schepenkamer. Aan de kant van het Pieterskerkhof zie je het 17e-eeuwse voorgebouw, dat ook als kantoor diende. De gevel is ontworpen door stadsarchitect Arent van ’s-Gravesande.

Wist je dat?

… vierschaar is afgeleid van de vier gespannen koorden waarbinnen de beschuldigde tijdens de rechtszitting stond?